του Χάρη Κουγιουμτζόπουλου
Σε δύο μήνες από τώρα φυσιολογικά θα έχουμε στα χέρια μας το σχέδιο της Κυβέρνησης για τους νέους δήμους και τον νέο χάρτη της Αυτοδιοίκησης. Εναν χάρτη, καταστατικό και γεωγραφικό που θα σημάνει μια νέα εποχή για την Ελλάδα, το κράτος και την Δημοκρατία μας.
Μια αλλαγή που πολύ λίγο θα κατανοήσουν οι πολίτες κατά την διάρκεια της, μια πραγματικότητα όμως που θα την αντιληφθούν όταν πια θα έχει επιτευχθεί.
Η Διοικητική Μεταρρύθμιση θα επηρεάσει πρώτα από όλα την Δημοκρατία μας. Την δυνατότητα παρέμβασης και συμμετοχής του πολίτη, τις σχέσεις κράτους και πολίτη και τις σχέσεις πολίτη και εξουσίας.
Η Διοικητική Μεταρρύθμιση θα επηρεάσει τον βαθμό παρέμβασης του κράτους και της εξουσίας στο περιβάλλον που ζούμε, στην λειτουργία των αστικών κέντρων και των περιφερειακών περιοχών και την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών από το κράτος στον πολίτη.
Η Διοικητική Μεταρρύθμιση τέλος θα επηρεάσει τις γεωγραφικές κοινωνικότητες. Την αίσθηση του ανήκειν, της εντοπιότητας, της πολιτογράφησης.
Είναι πολύ κρίμα που η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών δεν έχει δυνατότητα να συμμετάσχει στην δημόσια διαβούλευση που θα διοργανωθεί από την Κυβέρνηση για την Διοικητική Μεταρρύθμιση. Δεν γνωρίζει ούτε τι σημαίνει, ούτε πως θα επιδράσει πάνω της, ούτε τι σημασία έχουν όλα αυτά. Η τελική μορφή της Διοικητικής Μεταρρύθμισης δυστυχώς θα καθοριστεί πρώτα από όλα από τις προσωπικές προσλαμβάνουσες που έχουν τα μέλη της Κυβέρνησης και από την αντίληψη που έχουν για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, από την επιστημονική τεκμηρίωση μιας ομάδας επιστημόνων με διατεταγμένες επιλογές, από τις επιθυμίες και τις ανάγκες των δημάρχων με την ιδιότητά τους αυτή και από μια ελάχιστη φωνή που αρθρώσουν προφανώς κάποιοι ενεργοί πολίτες με προσωπικές εμπειρίες.
Είναι επίσης προφανές ότι η Διοικητική Μεταρρύθμιση θα χαρακτηριστεί από μια αυτορύθμιση της ίδιας της έννοιάς της που ελάχιστα μπορεί να συνδέεται με την Αυτο – Διοίκηση. Από την πλευρά των τοπικών κοινωνιών θα προτιμούσαμε τον όρο Ετερο – Διοίκηση. Με λίγα λόγια πρόκειται για μια προσπάθεια εκ προοιμίου τακτοποίησης των κρατικών υποθέσεων και όχι της Αυτοδιαχείρησης των τοπικών κοινωνιών.
Τι θα συζητηθεί στην Διοικητική Μεταρρύθμιση;
Πρώτα από όλα τα διοικητικά όρια των νέων δήμων. Υστερα ο τρόπος εκλογής των αντιπροσώπων και τα νέα διοικητικά όργανα. Κατόπιν η κατανομή και η προέλευση του φορολογικού προϊόντος. Αποκέντρωση την ονομάζουν. Και τελευταίο το θέμα των αρμοδιοτήτων.
Είναι σαφές ότι από την κρατική άποψη η Δ.Μ. θα αποδώσει μεγάλους και πλούσιους καρπούς. Οπως είναι σαφές ότι θα πάμε και σε μια δραστική μείωση του κόστους λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης.
Αυτό που φοβάμαι όμως είναι ότι αυτή η Δ.Μ. θα συνοδευτεί και από μια μείωση της ελάχιστης σημερινής συμμετοχής. Μια περαιτέρω απομάκρυνση του πολίτη από την τοπική εξουσία και τις τοπικές υποθέσεις. Διογκώνουμε στο μέγιστο την αρχή της Επικουρικότητας και μειώνουμε στο ελάχιστο την αρχή της Εγγύτητας. Μεγιστοποιώντας το σώμα, στην ουσία μειώνουμε την σημασία του κυττάρου που είναι ο ίδιος ο πολίτης.
Αυτό που δεν έχει καταλάβει κανείς είναι το πως προσδιορίζεται ο μέγιστος ωφέλιμος η βέλτιστος δήμος σε μια χώρα που αλλού έχει βουνά, αλλού πεδιάδες, αλλού θάλασσες και αλλού αστικά κέντρα. Η λογική του Μέσου Ορου δίνει σίγουρα μια καλύτερη διοίκηση. Παράγει όμως και μια μαλθακή δημοκρατία καθώς μειώνει την σημασία των ιδιαιτεροτήτων. Και αυτή είναι η μεγάλη παγίδα της Δ.Μ. Αντί να αυξάνει τον κοινωνικό ρόλο για να συμπιέσει την κρατική παθογένεια, αυξάνει το ζωτικό χώρο του κράτους με την ελπίδα αυτό να βελτιωθεί. Η Δ.Μ. τρέφεται από την ψευδαίσθηση ότι η μικρή κακή αυτοδιοίκηση με την αντίληψη του κρατικού ακροφύσιου, μπορεί να μετατραπεί σε μεγάλη καλή αυτοδιοίκηση. Η λύση όμως δεν βρίσκεται στα μεγέθη αλλά στην μορφή. Το ζητούμενο είναι το κρατικό ακροφύσιο να μετατραπεί σε κοινωνική οργάνωση. Μια τοπική κοινωνική αυτοοργάνωση που θα αυτοδιαμορφώνεται, θα αυτορρυθμίζεται και θα πληρώνει το κόστος των επιλογών της άμεσα.
Δυστυχώς η Δ.Μ. θα ασχοληθεί με τα άρθρα 1 έως 154 του νόμου 3463 του 2006 ενώ θα έπρεπε να ασχοληθεί με τα 155 έως 218. Δυστυχώς η Δ.Μ.θα ασχοληθεί με τα όρια των δήμων, πως εκλέγονται οι αιρετοί, ποιες είναι οι αρμοδιότητες και πως διοικείται δήμος, ενώ θα έπρεπε να ασχοληθεί με τον έλεγχο και την διαμόρφωση των οικονομικών και την συμμετοχή και δυνατότητα παρέμβασης των πολιτών.
Η λύση για την ανάταξη του ελληνικού κράτους είναι η μερική αντικατάστασή του από την Κοινωνία των Πολιτών. Αυτό που χρειάζεται σήμερα η Ελλάδα είναι η ανάπτυξη, τα κίνητρα και διευκόλυνση της λειτουργίας της Κοινωνίας των Πολιτών. Την συγκρότηση τοπικών και τομεακών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων που θα ελέγχουν, θα παρακολουθούν και θα πιέζουν το κράτος να λειτουργεί σωστά. Από την δημοτική βιβλιοθήκη της Κάτω Παναγιάς μέχρι το Γενικό Λογιστήριο του κράτους με ένα δίκτυο παρατηρητήριο πολιτών σε συνεργασία με τον Συνήγορο του Πολίτη και τους Ελεγκτές Επιθεωρητές Δημόσιας Διοίκησης. Με την χρήση των νέων τεχνολογιών που θα επιτρέπουν την συνεχή παρέμβαση των πολιτών σε όλα τα στάδια των αποφάσεων. Η τοπική αυτοδιοίκηση χρειάζεται ένα νέο λογισμικό. Ενα λογισμικό ανοιχτό στον πολίτη, με κωδικοποιημένες τις αποφάσεις, τους νόμους και τις μορφές παρέμβασης.
Είναι προφανές ότι η Δ.Μ. είναι μια παρωχημένη έννοια. Και μόνο το γεγονός ότι άρχισε να συζητιέται πριν από δεκαπέντε χρόνια, όταν οι συνθήκες και όροι ήταν εντελώς διαφορετικοί, κάνει προφανές το γεγονός ότι σήμερα είναι κάτι πια πολύ παλιό ως αίτημα. Το κράτος δεν παίζει και δεν μπορεί να παίξει πια τον ρόλο του παρελθόντος ανάμεσα στην Κοινωνία και στην Αγορά. Οι δύο αυτοί συντελεστές της ανθρώπινης ζωής έχουν φύγει έτη φωτός μπροστά. Το κράτος ακόμη προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τις τεχνολογίες και τις μεθόδους του 2000 την ώρα που η κοινωνία και η αγορά ετοιμάζονται για το 2020. Οποιαδήποτε προσπάθεια εκσυγχρονισμού του κράτους, δεν παράγει παρά νέα σύγχρονα βαρίδια. Το κράτος δεν χρειάζεται εκσυγχρονισμό, χρειάζεται μείωση. Οχι όμως προς όφελος της Αγοράς της οποίας τα καμώματα πληρώνουμε ακριβά . Προς όφελος της Κοινωνίας των Πολιτών.