H ομάδα Carpe Diem

Από την Καθημερινή http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathglobal_2_10/04/2005_1283928
«...Ξέρεις τι είναι να ξυπνάς το πρωί και ο γκρίζος τοίχος απέναντί σου να έχει χαθεί, να έχει γίνει σκέτο χρώμα; Νοιώθεις...»

ΤO CARPE DIEM συστάθηκε από μια ομάδα ανθρώπων, τους οποίους συνδέει το βίωμα του graffiti και η αναζήτηση διεξόδων συλλογικής έκφρασης.

Γέννημα-θρέμμα μιας κλασικής τσιμεντούπολης, με τους ανύπαρκτους δημόσιους χώρους και την απόλυτη ομοιομορφία να κυριαρχεί, με τα χαρακτηριστικά του εγκλεισμού και της επιτήρησης να υιοθετούνται, το Carpe Diem προτάσσει το δικό του «όπλο»: το Graffiti. Από τη δημιουργία τοιχογραφιών ενάντια στην γκρίζα αισθητική και την ομοιομορφία του αστικού τοπίου, τη δημιουργία γιορτών φεστιβάλ σε ανοιχτούς χώρους, για την ενεργό συμμετοχή του κοινού και την επαναοικειοποίηση των δημόσιων χώρων, μέχρι και τα εικαστικά δρώμενα, το μέσο μας ήταν και είναι ένα: το graffiti.

 Graffiti - Mural Production, διοργάνωση Carpe Diem, στο αίθρ

ιο της βιβλιοθήκης του Iνστιτούτου Γκαίτε, Aθήνα 2001.  
Δραστηριότητες

- Τοιχογραφίες σε επιφάνειες δημόσιου ενδιαφέροντος και σε κεντρικά σημεία του πολεοδομικού ιστού των πόλεων, όπως π.χ. στις Εργατικές Πολυκατοικίες στον Δήμο Ταύρου επί της οδού Πειραιώς, στο Βασδέκειο Αθλητικό Κέντρο στον Δήμο Ν. Ιωνίας - Μαγνησίας, στη Ν. Ιωνία Αθήνας, στο Ινστιτούτο Goethe, στο κτίριο της ΓΓΝΓ κ.λπ.

- Διοργάνωση εκδηλώσεων - φεστιβάλ, με κύριο στόχο την ενεργό συμμετοχή του κοινού. Η «Ομάδα Graffiti Carpe Diem» με αυτό το σκεπτικό έχει συμμετάσχει και σε ανάλογες εκδηλώσεις στο εξωτερικό.

Ενδεικτικά το Carpe Diem έχει διοργανώσει φεστιβάλ graffiti ανά την Ελλάδα με τη στήριξη των τοπικών αρχών: στο «River - party Aρδας '99» στην Ορεστιάδα, στην Eκθεση Βιβλίου τον Μάιο και τον Σεπτέμβριο του 2000 στην Αθήνα, τον Οκτώβριο του 2000 στην πόλη της Τρίπολης και τον Δεκέμβριο του 2001 στην πόλη της Ν. Ιωνίας - Μαγνησίας. Για τη χρονιά που διανύουμε το Carpe Diem διοργανώνει στις 9 και 10 Απριλίου του 2005, το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Graffiti με διαγωνιστικό τμήμα υπό τον τίτλο «Write4Gold», στο Δημοτικό Στάδιο «Iκαρος» της Ν. Ιωνίας και στις 14 Μαΐου το Διεθνές Φεστιβάλ Graffiti υπό τον τίτλο «Meeting Of Styles» σε συνεργασία με την εταιρεία «Liv2Store», στον χώρο του Strike Bowling, στον Δήμο Πυλαίας, στη Θεσσαλονίκη.

- Διοργάνωση σεμιναρίων graffiti για μαθητές.

- Συνεργασία με δημόσιους φορείς και μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, για την προώθηση της τέχνης του Graffiti στο ευρύ κοινό.

- Δημιουργία εικαστικών εκθέσεων, οι οποίες έχουν στόχο την προβολή των δημιουργιών των καλλιτεχνών του graffiti και την επαφή του κοινού με μια πρωτοποριακή μορφή σύγχρονης τέχνης. Τέτοιες εκθέσεις έχουν λάβει μέρος στο Ινστιτούτο Γκαίτε της Αθήνας το 2001, στο Art House στη Θεσσαλονίκη, στη Marketing Expo 2002 και στο 8ο Διεθνές Φεστιβάλ Κόμικς της Βαβέλ το 2003. Η ομάδα συμμετείχε τέλος και στην 11η Μπιενάλε Νέων Δημιουργών.

- Δημιουργία ειδικών προγραμμάτων, προγράμματα τα οποία υλοποιούνται σε μεγάλη έκταση και έχουν μια ιδιαίτερη συμβολική σημασία. Υπήρξαν έως σήμερα τρία project αυτής της μορφής:

Χρωμόπολις

Το Χρωμόπολις αποτέλεσε ένα πρόγραμμα δημιουργίας 10 τοιχογραφιών σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια, σε 10 πόλεις ανά την Ελλάδα, μέσω της τέχνης του Graffiti και μέσα σε μια γιορτή χρωμάτων, χορού Breakdance, της μουσικής, του θεάτρου δρόμου και των xtreme αθλημάτων. Αποτέλεσε πρόταση του Carpe Diem και υλοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2002 σε συνεργασία με τις εκδόσεις «Οξύ», από τον Οργανισμό Προβολής του Ελληνικού Πολιτισμού (ΟΠΕΠ), φορέα υλοποίησης της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Δεν είχε όμως την ανάλογη προβολή, ούτε πριν ούτε και μετά την υλοποίησή του.

 Graffiti - Mural Production, διοργάνωση Carpe Diem στο πλαίσιο φεστιβάλ graffiti στο «Bασδέκειο Aθλητικό Στάδιο» στη Nέα Iωνία Mαγνησίας, Δεκέμβριος 2001.  
Ο στόχος ήταν να δοθεί ένα ερέθισμα στους Eλληνες πολίτες να γνωρίσουν και να συμμετάσχουν ενεργά στην αλλαγή του γκρίζου τοπίου των πόλεων όπου ζουν, με αισθητικές παρεμβάσεις και με τεχνικές οι οποίες έως τώρα θεωρούνταν ότι ανήκαν στο περιθώριο. Μια προσπάθεια να φανεί ότι το graffiti μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο αναβάθμισης των σύγχρονων πόλεων, όπου κυριαρχεί το γκρίζο. Επίσης, μια προσπάθεια να έρθουν σε κοινωνία καλλιτέχνες-writers με διαφορετική αισθητική αντίληψη και νοοτροπία, για να γνωρίσει ο ένας τον άλλο και να δημιουργήσουν μέσα από τη διαφορετικότητά τους.

Το Χρωμόπολις πραγματοποιήθηκε στον Πειραιά στην πλατεία Δημαρχείου, στον Δήμο Καλαμαριάς, στον Βόλο στο σιλό του OΛB στο κεντρικό λιμάνι, στην Πάτρα στους Μύλους Αγ. Γεωργίου, στην Καλαμάτα στο κτίριο της Νομαρχίας (σε μαρμάρινη επιφάνεια!), στα Ιωάννινα στο Πνευματικό Κέντρο, στα Χανιά και στην Αλεξανδρούπολη στα αντίστοιχα αθλητικά στάδια, στη Μυτιλήνη σε ιδιωτικό χώρο και στη Ρόδο σε ιδιωτικό ξενοδοχείο. Συμμετείχαν, συμβολικά, δύο καλλιτέχνες από κάθε ήπειρο: οι δίδυμοι Os Gemeos από τη Βραζιλία με φιλική συμμετοχή της Nina, οι Falco και Mak1 από Ν. Αφρική, οι Loomit και Besok από Γερμανία και οι Phil και Codeak από την Ιαπωνία και το Χονγκ Κονγκ. Από την Ελλάδα συμμετείχαν έξι καλλιτέχνες από το Carpe Diem: Woozy, Impe, Bizare από την Αθήνα και Jasone, Liv2, Reb από τη Θεσσαλονίκη.

Υπήρξαν ποικίλες αντιδράσεις, θετικές και αρνητικές, από τη στιγμή κιόλας της σχεδίασης του προγράμματος. Το πιο χαρακτηριστικό γεγονός ήταν ότι οι δύο μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας, η τσιμεντούπολη Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, δεν θέλησαν να συμμετάσχουν!!! και δεν συμμετείχαν!!! Aλλοι, κρατικοί φορείς, προέβαλαν ρήτρα για σβήσιμο του έργου, στην περίπτωση που δεν ανταποκρινόταν στους κανόνες της αισθητικής (ποιανού άραγε;).

Από την άλλη μεριά σημαντική ήταν η παρουσία του κοινού από όλες τις ηλικίες, με συμμετοχή και στα σεμινάρια που διοργανώνονταν για γνωριμία με τις τεχνικές και τις μεθόδους του Graffiti. Θετικές και οι παρενέργειες που γεννήθηκαν αυτοστιγμεί στην κάθε περιοχή και που ποτέ δεν αποτυπώθηκαν: το προσκάλεσμα των καλλιτεχνών από διευθυντές σχολείων για να ζωγραφίσουν τις προσόψεις των σχολικών κτιρίων. Γονείς να ζητούν διευθύνσεις και τηλέφωνα, ιδιοκτήτες φορτηγών και ιδιωτικών ΚΤΕΛ να φέρνουν οι ίδιοι τα οχήματά τους για ζωγραφική, τυχαία μικροαντικείμενα όπως λάστιχα, αλυσίδες καραβιών, παροπλισμένα πλοία, όλα γίνονταν καμβάδες ζωγραφικής. Στο τέλος πάντα ερχόταν η χιλιοειπωμένη ερώτηση «πότε θα γίνει το Χρωμόπολις;».

Τα έργα αποτελούν σήμερα σημείο αναφοράς για τους νέους της κάθε πόλης και όχι μόνο. Εντυπωσιάζουν το κοινό, όχι μόνο με τη θεματική τους, αλλά και με τον όγκο και την αισθητική τους ποιότητα.

Η Ελλάδα ευτύχησε να αποκτήσει δέκα δημόσια έργα, ανοιχτά στο μάτι και στην ευαισθησία του κοινού, εκτεθειμένα στη φθορά και στο εφήμερο. Δημιουργήθηκε έτσι ένας θύλακας πολιτισμού και μια αφορμή για να ξεκινήσουν και άλλες τοιχογραφίες και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας.

Στόχος του Carpe Diem ήταν το Χρωμόπολις να συνεχίσει την παρουσία του με λιγότερα στολίδια και φαμφάρες (μπλουζάκια, καπελάκια κ.λπ.), να είναι πιο απλό στη διαδρομή του, να έχει μεγαλύτερη και ουσιαστικότερη επικοινωνία με το κοινό, αλλά το πιο σημαντικό, να επικοινωνήσει το στόχο του και την εμπειρία του στους πολίτες.

Τέτοια θέλουμε...

Το δεύτερο αυτό ειδικό πρόγραμμα είχε θέμα την «Ελιά: Παγκόσμιο Σύμβολο Αθλητισμού, Πολιτισμού και Ειρήνης» και υλοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2003, στο εν λειτουργία εργοστάσιο και διατηρητέο βιομηχανικό κτίριο της Ελαΐδος, στην οδό Πειραιώς, στο N. Φάληρο. Η έκταση του έργου ήταν 150 τρέχοντα μέτρα. Η εικαστική παρέμβαση τέθηκε υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού (εντάχθηκε στις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς) και του Δήμου Πειραιά, πραγματοποιήθηκε με αποκλειστική χορηγία της Ελαΐδος και τη συνεργασία του Ινστιτούτου Μελέτης της Τοπικής Ιστορίας και της Ιστορίας των Επιχειρήσεων.

 Graffiti – εικαστική παρέμβαση σε αστικά λεωφορεία στο πλαίσιο εκδήλωσης του υπουργείου Mεταφορών και Eπικοινωνιών για την «Hμέρα χωρίς Aυτοκίνητο», Zάππειο, Δευτέρα 20 Σεπτεμβρίου 2004.  
Η κεντρική σκέψη ήταν να παρέμβουμε σε ένα εν λειτουργία εργοστάσιο, το οποίο δέσποζε σε μια υποβαθμισμένη βιομηχανική περιοχή, προσπαθώντας να προσθέσουμε ένα ακόμη παζλ στο όνειρο μιας πιο βιώσιμης και όμορφης πόλης. Μιας πόλης η οποία θα δίνει αφορμές για δημιουργία και φαντασία στον κάθε πολίτη.

Το πρόγραμμα είχε διάρκεια ενάμιση χρόνο και η τοιχογραφία υλοποιήθηκε σε τρεις μήνες. Η παρουσία του δεσπόζει σε έναν από τους κεντρικότερους δρόμους της πόλης και αποτέλεσε από τη στιγμή της δημιουργίας του αντικείμενο λογιών λογιών σχολίων και κωμικοτραγικών καταστάσεων. Από τα πιο χαρακτηριστικά η επίσκεψη μιας μητέρας με τα τρία της παιδιά, τη στιγμή που το έργο ήταν στο τέλος του και η προσπάθειά της να τα ενημερώσει για το πώς μαζευόταν παλιά το λάδι, ποια η διαδικασία παραγωγής του σήμερα κ.λπ. Επίσης, η επίσκεψη ενός κυρίου ο οποίος εκστόμιζε χυδαίες φράσεις αποκαλώντας το έργο τερατούργημα, τους απεικονίζοντες εργάτες τέρατα και σκυθρωπούς μαύρους σκλάβους και όχι Eλληνες εργάτες! Το πιο χαρακτηριστικό όμως ήταν τα επιφωνήματα των οδηγών για την προσπάθεια («ελάτε να μου βάψετε το φορτηγό», «το σπίτι», «Φοβερό, μπράβο, τέτοια θέλουμε» κ.λπ.).

Ημέρα χωρίς αυτοκίνητο

Eνα τρίτο ειδικό πρόγραμμα το οποίο αφορά τη δημιουργία έργων Graffiti σε αστικά λεωφορεία και τρόλεϊ. Eχουν γίνει μέχρι σήμερα δύο γιορτές - παρεμβάσεις σε συνεργασία με το υπουργείο Μεταφορών και Επικοινωνιών, στο πλαίσιο της «Ημέρας Χωρίς Αυτοκίνητο». Τα οχήματα κυκλοφορούν στο κέντρο της πόλης της Αθήνας.

Eτσι σήμερα έχουν περάσει σχεδόν 20 χρόνια, από τότε που πρωτοεμφανίστηκε το Graffiti στην Ελλάδα. Η εξέλιξή του, μέσα από τη δημιουργική προσπάθεια πολλών καλλιτεχνών ανά την Ελλάδα, έχει αλλάξει την εικόνα του «Graffiti=βανδαλισμός». Υπάρχουν πλέον αρκετές τοιχογραφίες, οι οποίες έχουν δώσει το κίνητρο για εναλλακτικές εικαστικές παρεμβάσεις.

Η δημιουργία πλέον τοιχογραφιών, στις οποίες αποτυπώνεται όχι μόνο το παραδοσιακό Graffiti, βλ. το ψευδώνυμο του καλλιτέχνη, αλλά και εικόνες πιο περίπλοκες, με θεματική και συμβολισμό, είναι πλέον συχνό φαινόμενο.

Το παράνομο και το δημιουργικό Graffiti ζει ακόμη, όχι μόνο γιατί δεν υπάρχουν χώροι στους οποίους κάποιος μπορεί να εκφραστεί, αλλά κυρίως γιατί το παράνομο διατηρεί τη φρεσκάδα, τη ζωντάνια και την ενέργεια σε αυτόν που θέλει να μείνει πιστός στην ιδεολογία του Graffiti. «Γκρεμίζω τους τοίχους, βάφοντάς τους». «Φτιάχνω την πόλη που θέλω εγώ και όχι αυτή που μου προσφέρουν κάποιοι άλλοι».

Οι προσκλήσεις που έρχονται για συνεργασία από διαφορετικές ομάδες, εταιρείες και φορείς είναι η απάντηση σε αυτό που πραγματοποιούμε. Πάντα κρίνοντας τις ισορροπίες με τις ανάγκες και τα πιστεύω μας, συνεργαζόμαστε και υλοποιούμε προγράμματα.

 Eικαστική έκθεση graffiti - street - art, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Kόμικς του περιοδικού «Bαβέλ», Tεχνόπολις - Γκάζι, Aθήνα 2003.  
Τα σχόλια από το στενό οικογενειακό ή φιλικό κύκλο μέχρι και τους ανθρώπους που βλεπόμαστε στιγμιαία κάθε μέρα είναι του τύπου «θα θέλαμε να βάψουμε το σπίτι μας...», μέχρι και «πότε θα μαζέψω τα λεφτά για να έρθετε να μου το βάψετε και εμένα». Ενθουσιώδεις και σπάνια αρνητικές.

Προτάσεις

Το Carpe Diem στο πλαίσιο των στόχων του, έχει προχωρήσει σε μια καταγραφή στόχων δράσης. Σας παραθέτουμε ένα ένα τα έργα τα οποία έχουν προταθεί, με διάθεση χρόνου και πόνου απ' όλα τα μέλη της ομάδας, τόσο στη δημιουργία των προτάσεων, όσο και στα προσχέδια που ετοιμάστηκαν για τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις.

Χρωμόραμα. Πρόταση του Carpe Diem προς το υπουργείο Παιδείας για τη δημιουργία τοιχογραφιών σε σχολεία ανά την Ελλάδα, με συμβολικά θέματα, βασισμένα στις ανάγκες των μαθητών και την ιστορία της εκάστοτε περιοχής, με άμεση εμπλοκή του μαθητικού κοινού και της τοπικής κοινωνίας. Η πρόταση είχε την αρχική έγκριση του υπουργείου, αλλά δεν «καρποφόρησε». Σήμερα έχει μπει σε ένα καινούργιο δρόμο. Θα ξεκινήσει σαν πιλοτικό πρόγραμμα στον Δήμο Πειραιά και μέχρι τον Μάιο του 2005 τελειώνει και η προθεσμία για την υποβολή προτάσεων από τους χορηγούς για τη στήριξη του έργου.

Το «Χρωμόραμα» είναι η αφορμή για να ζωντανέψει το σχολικό περιβάλλον. Eνα κίνητρο για αλλαγή του τρόπου σκέψης και σχεδίασης των σχολικών χώρων αλλά και των χώρων ευρύτερου δημοσίου ενδιαφέροντος, μια πρόταση για δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς για ανάλογες εικαστικές παρεμβάσεις.

Τα σχολικά κτίρια στο εξωτερικό αλλά και στο εσωτερικό τους περίβλημα είναι γκρίζα, ουδέτερα και χρωματικά ομοιόμορφα. Με το σημερινό τους κτιριακό εξοπλισμό, δίνουν την εικόνα μιας φυλακής, σε ανθρώπους που ξεκινούν με την εφηβική τους ζωντάνια να τολμήσουν ένα άνοιγμα ψυχής. Το προτεινόμενο project έρχεται να δώσει μιαν απάντηση σε όλα αυτά, με μια τεχνική που έχει την ικανότητα να μιλάει στα άτομα αυτής της ηλικίας και όχι μόνο.

Τα θέματα των τοιχογραφιών αγγίζουν την ιστορία της πόλης και επιλέγονται σε συνεννόηση και συνεργασία με το «Ινστιτούτο Μελέτης της Τοπικής Ιστορίας», εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο την ποιότητα και τη διαχρονικότητά τους.

«Αισθητική Αναβάθμιση Oψεων Κτιρίων της Αθήνας». Πρόταση Carpe Diem στον Πολιτισμικό Οργανισμό Αθήνας για τη δημιουργία τοιχογραφιών με συμβολικό περιεχόμενο σε επιλεγμένες γκρίζες ζώνες της Αθήνας, οι οποίες θα προσφέρονταν και ως πόλος έλξης των ξένων επισκεπτών, αλλά και μετέπειτα ως πολιτιστικό κύτταρο νέων εικαστικών δημιουργών. Η έρευνα για τη διαμόρφωση της πρότασης και την αποτύπωση των περιοχών «κράτησε» οκτώ μήνες. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμιά «ενημέρωση» ή «αντιπρόταση».

Αττική Οδός - H Tέχνη στο Δρόμο. Πρόταση Carpe Diem στην εταιρεία «Αττική Οδός» για τη δημιουργία τοιχογραφιών στα τσιμεντένια γκρίζα τοπία της Αττικής Οδού, με συγκεκριμένη θεματολογία. Η ανταλλαγή εγγράφων συνεχίζεται.

Υποσταθμοί ενέργειας ΔΕΗ. Πρόταση Carpe Diem προς την εταιρεία ΔΕΗ για τη δημιουργία τοιχογραφιών στα κτίρια-υποσταθμούς της ΔΕΗ στην Αθήνα, με αρχική εφαρμογή της πρότασης στο κτίριο του Κεραμεικού, σε μια περιοχή με έντονα πολυπολιτισμικά στοιχεία.